Jeśli choć raz spędzałeś wakacje w Chorwacji, na pewno znasz ten dźwięk. Rozlega się z drzew i krzaków, najczęściej w pełnym słońcu, w południe, gdy wszystko dookoła zwalnia, a upał spowija wybrzeże. To cykady – po chorwacku cvrčci – które swoją obecnością nie tylko wypełniają krajobraz, ale też stają się symbolem letniego rytmu nad Adriatykiem.
Gdzie i kiedy usłyszysz cykady?
Cykady najłatwiej usłyszeć wzdłuż wybrzeża Chorwacji – w regionach takich jak Dalmacja, Istria, a szczególnie na wyspach: Hvar, Brač, Korčula czy Vis. Ich koncerty zaczynają się, gdy tylko temperatura powietrza przekracza 25°C, a największa aktywność przypada na słoneczne popołudnia. Wieczorem i w chłodniejsze dni cykady milkną, dlatego czasem ich zupełnie nie słychać – szczególnie rano, po deszczu lub w czasie ochłodzenia.
Jak i dlaczego cykają?
Cykają tylko samce, a ich dźwięki mają na celu przyciągnięcie samicy. Wydają je za pomocą specjalnych błonek na odwłoku, tzw. tymbali, które napinają i puszczają w szybkim rytmie – nawet kilkaset razy na sekundę! Dźwięk jednej cykady może osiągać aż 120 decybeli – czyli tyle, ile… piła mechaniczna albo startujący motocykl.
Co ciekawe, każdy gatunek cykady ma swój własny, niepowtarzalny rytm, dzięki czemu samice rozpoznają swoich partnerów.
Życie pod ziemią – krótka biologia cykad
Choć ich obecność latem jest bardzo wyraźna, mało kto wie, że cykady większość życia spędzają pod ziemią – nawet przez 2 do 5 lat – jako larwy. Żywią się sokami z korzeni drzew i czekają na odpowiedni moment, by wyjść na powierzchnię. Po ostatnim linieniu, które często zostawia widoczne przezroczyste „skorupki” na drzewach i murkach, dorosłe cykady żyją zaledwie kilka tygodni. Ich jedynym celem jest rozmnażanie.
Najczęściej spotykanym gatunkiem w Chorwacji jest Cicada orni – cykada zwyczajna. Ma około 2,5 cm długości, przezroczyste skrzydła i charakterystyczne ciemne ubarwienie ciała.
Dlaczego czasem ich nie słychać?
Brak cykad nie zawsze oznacza, że ich nie ma. Powodów może być kilka:
- niższa temperatura – cykady milkną, gdy powietrze ochładza się poniżej 25°C,
- pora dnia – są aktywne głównie w ciągu dnia, w nocy śpią,
- warunki akustyczne – jeśli nocujesz w szczelnym apartamencie, za grubymi murami lub przy klimatyzacji, ich dźwięki mogą być tłumione.
Cvrčak – czyli cykada po chorwacku
W języku chorwackim cykada to cvrčak (czytaj: cwrczak), a liczba mnoga to cvrčci. Pochodzi to od czasownika cvrčati, który oznacza „cykać” lub „trzaskać”. To bardzo obrazowe i dźwiękonaśladowcze słowo – idealnie oddaje to, co robią cykady w pełnym słońcu.
Dlaczego warto je polubić?
Choć bywają głośne, cykady są całkowicie nieszkodliwe – nie gryzą, nie kąsają, nie są szkodnikami. Dla wielu osób ich „śpiew” jest wręcz odprężający – symbol błogiego odpoczynku, letniego rozleniwienia i sjesty. To właśnie cykady tworzą niepowtarzalny dźwiękowy krajobraz wakacji w Chorwacji.
Cykady w Chorwacji – najczęstsze pytania
Czy cykady gryzą lub żądlą?
Nie. Cykady nie gryzą ani nie żądlą ludzi. Ich aparat gębowy służy do pobierania soków roślinnych. Gdy weźmiesz cykadę do ręki, może jedynie przyczepić się do skóry pazurkami.
Czy cykady cykają również w nocy?
Zwykle odzywają się w ciągu dnia, szczególnie podczas ciepłej pogody. U niektórych gatunków zdarzają się wyjątki, np. cykanie po zmroku w pobliżu silnego sztucznego oświetlenia.
Czy cykady i świerszcze to te same owady?
Nie. Cykady wydają dźwięki za pomocą tymbali, czyli specjalnych błon na odwłoku. Świerszcze natomiast pocierają o siebie skrzydłami.
Czym żywią się cykady?
Sokami roślin. Młode cykady pobierają je z korzeni pod ziemią, a dorosłe osobniki – z nadziemnych części roślin.
Dlaczego cykady tak trudno zobaczyć?
Często przebywają na drzewach, a ich ubarwienie pomaga im wtapiać się w korę i gałęzie. Dlatego znacznie łatwiej usłyszeć cykadę niż ją wypatrzyć.
Wszystkie takie ciekawostki, praktyczne informacje i lokalne smaczki znajdziecie w moim poradniku „Chorwacja od A do Z”.
